Ticari kazanç ile giderlerini bilanço veya işletme hesabı esasına göre kayıt altına alan tüccar, esnaf, serbest meslek erbabı ve çiftçiye gerçek usul vergi ödeyen mükellef adı verilir. Başka deyişle işletmenin tüm gelir ve giderlerini detaylı şekilde kaydederek, bu kayıtlar üzerinden vergi hesaplaması yapılan vergilendirme yöntemidir. Yani, işletme tüm gelir giderlerini belgeleyerek, gerçek karını belirleyip bu kar üzerinden vergi öder.

193 sayılı Gelir vergisi kanunu 46-48. maddede belirtilen yıllık satış tutarı, gayri safi satış hasılatı ile ikisinin toplamı, ödenen kira tutarı gibi kriterlerde sınırın altında kalan mükellefler basit usule göre vergilendirilir.

Detaylı kayıt, bilanço/işletme hesabı defterleri tutma, gelir giderlerin karşılaştırılarak kâr ve zararın belirlenmesinin ardından net kazanç üzerinden vergi matrahının belirlenip gelir, kurumlar vergisi ve katma değer vergilerinin ödenmesi gerçek tipte vergilendirmenin temel unsurlarıdır.

213 sayılı vergi usul kanunu 176-178. maddeleri gerçek usul tüccarları defter tutma bakımından ikiye ayırır. Birinci sınıf tüccarlar bilanço esası, ikinci sınıf olanlar ise işletme hesabına göre defter tutar. Gerekli şartlar sağlandığı takdirde bu iki sınıf arasında geçiş yapılabilir.

Bilanço esasına göre defter tutan birinci sınıf tüccar, yevmiye defteri, defter-i kebir ve envanter defterlerini tutmak zorundadır. İşletme esası ile defter tutan ikinci sınıf tüccar ise sol tarafına gider, sağa ise hasılatın yazıldığı işletme hesabı defteri tutar